«

»

kwi 02

Jakie są rodzaje pułapek umysłu?

Pierwszym istotnym krokiem ku większej uważności jest uświadomienie sobie typowych pułapek umysłu. Zauważysz, że niektóre z nich wciągają Cię w przyszłość, a inne przenoszą w przeszłość.

1. Katastroficzne myślenie: to zadręczanie się myślami na temat tego, co może stać się w przyszłości, i roztrząsanie najgorszych z możliwych scenariuszy wydarzeń.

Powiedzmy, że musisz pojechać w jakieś nieznane miejsce, więc wyobrażasz sobie, że po drodze zabłądzisz. Gdy szef nie spojrzy na Ciebie w czasie zebrania, od razu myślisz, że ma zamiar Cię zwolnić. Gdy zauważysz na skórze pieprzyk, jesteś przekonany, że masz czerniaka.

Taki niepokój może być pozytywną reakcją, chroniącą Cie przed lekkomyślnością. Może być również impulsem do działania. Może sprawić, np., że w podróży weźmiesz z sobą mapę i GPS; że po zebraniu spytasz szefa, w czym leży problem; że umówisz się na wizytę do lekarza, by obejrzał pieprzyk.

Poza troską o sprawy, które od Ciebie w jakimś stopniu zależą, możesz zadręczać się tymi, na które nie masz żadnego wpływu. Możesz np. bać się latać samolotem,bać się, że staniesz się celem zamachu terrorystycznego lub, że włamią się do Twojego mieszkania.

Im bardziej się martwisz i tworzysz w głowie negatywne scenariusze, tym bardziej wzmacniasz odpowiadające im ścieżki neuronowe, które w ten sposób stają się czymś w rodzaju ustawienia domyślnego. Pozwalasz, by złe rzeczy, które mogą, ale nie muszą się wydarzyć w przyszłości, zdominowały to, co dzieje się teraz.

2. Pochopne wyciąganie wniosków: to osądzanie i podejmowanie decyzji, zanim zbierzesz wszystkie potrzebne informacje lub rozważysz dowody. Weźmy np. taki przykład :) Na spotkaniu zostajesz przedstawiony Rafałowi. Robi wrażenie skrytego faceta. Wiesz, że albo jest bibliotekarzem, albo sprzedawcą książek. Co wydaje Ci się bardziej prawdopodobne?

Czy skłonny byłeś pomyśleć, że Rafał pracuje w bibliotece? Z jakiego powodu? Trudno nie przeskakiwać do konkluzji; jesteśmy uwarunkowani, by natychmiast ocenić innych. Otwarty umysł sprawia, że trudniej o szybkie konkluzje. Skąd będziesz wiedział, że masz już wszystkie informacje? Ile czasu masz czekać z otwartym umysłem?

Pamiętaj, że Twój umysł lubi iść na skróty, a Ty zwykle nie jesteś tego świadomy. Kiedy przeskakujesz do wniosków, opierasz się na informacjach lub doświadczeniach, które zgromadziłeś, lub na przeświadczeniu przewidującym przyszłe skutki.

3. Myślenie tunelowe: wyobraź sobie, że patrzysz przez tekturową tubę. Co widzisz? A co najważniejsze, czego nie możesz dostrzec? W przypadku myślenia umysł wyklucza część możliwości, których nie widać- stąd mowa o tunelu. Istnieje tylko jedno rozwiązanie: musisz pójść tunelem aż do wyjścia, żeby naprawdę móc się rozejrzeć.

Myślenie tunelowe jest pomocne w sytuacjach kryzysowych, gdy trzeba skupić uwagę na rzeczach najważniejszych i zignorować błahe lub zbędne dane.

Jednak gdy, np. dokądś jedziesz i skupiasz się wyłącznie na celu podróży, omija Cię wiele interesujących miejsc i widoków.

W szerszej perspektywie niezauważanie panoramy czy mijanych po drodze ciekawych miejsc nie jest wielką tragedią. Z drugiej strony, co by było, gdyby lekarz stawiał diagnozę, nie biorąc pod uwagę wszystkich symptomów choroby?

Myślenie tunelowe wiąże się również z poczuciem szczęścia, uzależnionym od przyszłych wydarzeń. Dla niektórych z nas nic nie jest wystarczająco dobre. Czy zdarza Ci się myśleć np., że: ,,Będę szczęśliwy, gdy się zakocham” lub ,,Będę szczęśliwy, gdy zmienię pracę’? Być może masz wrażenie, że Twój dom albo ogród nie są takie, jakbyś chciał, i wzdychasz do czegoś większego i lepszego.

Zawężona uwaga może pomóc w realizacji jakiegoś celu. Ale może również uniemożliwić bycie uważnym, ponieważ jesteś tak bardzo skupiony na przyszłości, że kompletnie umyka Ci to, co w tym momencie przeżywasz.

Myślenie tunelowe może również działać w odwrotnym kierunku- ku skupieniu się na przeszłości. Np. Nie potrafisz zaakceptować, że Twój związek nie wypalił. Albo że jakiś czas temu nie dostałeś wymarzonej pracy lub nie przyjęto Cię na upragniony kurs; gdyby nie to, Twoje życie byłoby o wiele lepsze. Utknąłeś w przeszłości, która zdominowała teraźniejszość.

4. Pułapka szukania potwierdzenia: to gromadzenie informacji potwierdzających istniejący punkt widzenia.

Wyobraź sobie następującą sytuację: Tomek uważa, że należałoby wykluczyć Dawida- borykającego się niedawno z problemami psychicznymi- z zespołu, który ma pracować nad nowym projektem. Aby utwierdzić się w słuszności swojego rozumowania Tomek dzwoni do współpracownika, który również nie widzi Dawida w tym zespole, oczekując, że potwierdzi jego opinię.

To oczywiste, że Tomek już podjął decyzję, opartą na przeszłych doświadczeniach. Teraz szuka jedynie potwierdzenia swojej opinii, jednocześnie ignorując informacje, które mogą ją podważyć.

Pamiętaj także o tym, że pułapka szukania potwierdzenia w przeszłości jest również źródłem uprzedzeń- osądzania sytuacji lub osób na podstawie sztywnych poglądów lub nastawienia, które powstały wcześniej i nie wynikają z logicznych argumentów czy wiedzy.

5. Pułapka konformizmu: to zgadzanie się z tym, co myślą inni.

Czy znasz opowieść o nowych szatach cesarza? Cesarz uwielbiał stroić się we wspaniałe szaty i paradować w nich wśród poddanych, by mogli go podziwiać.

Pewnego dnia na dwór cesarza przybyło dwóch oszustów, podających się za tkaczy, i zaproponowali cesarzowi, że uszyją mu nowy, wykwintny strój z utkanego przez siebie materiału. Tkanina miała być tak lekka i delikatna, że prawie niewidzialna, szczególnie dla głupców. Cesarz zapragnął mieć taki strój i nakazał tkaczom rozpocząć pracę.

Wreszcie nowe szaty były gotowe. Cesarz patrzył i patrzył, ale żadnych szat nie widział, jednak nie chcąc wyjść na głupca, wyraził swój zachwyt i podziękował tkaczom. Odziany w niewidzialne szaty kroczył dumnie przez miasto, aby wszyscy mogli je podziwiać. I choć poddani widzieli tylko paradującego nago cesarza, nikt nie śmiał się do tego przyznać, by nie wyjść na głupca. Prześcigali się w chwaleniu tkaniny i jej barw, a cesarz był szczęśliwy. Jednak w końcu jakieś dziecko wykrzyknęło: ,,Cesarz jest nagi!’

Wkrótce wszyscy zaczęli powtarzać półgłosem to samo, a w niedługim czasie cały tłum wykrzykiwał: ,,Cesarz nie ma nic na sobie!!!”

Dla większości z nas podawanie w wątpliwość tego, co nam się mówi, jest zachowaniem obcesowym i często niedopuszczalnym. Z tego powodu tłumimy w sobie również instynkt kwestionowania własnych schematów myślowych.

6. Pułapka kosztów utraconych: to czas oraz wysiłek, jakie już zainwestowałeś, a które nigdy Ci się nie zwrócą.

Utracone koszty mogą sprawić, że ciągniesz coś, co należałoby zakończyć.  Pamiętając o nich, nadal poświęcasz komuś lub czemuś czas, wysiłek i pieniądze, choć jest jasne, że nie przynosi Ci to nic dobrego. Powiedzmy, że masz nową pracę, której nie znosisz i czujesz się przez nią kiepska. Jadnak z powodu zmian, które poczyniłeś w życiu, by móc ją podjąć np. przeprowadziłeś się  i nie chcesz się poddać, myśląc:

7. Pułapka obwiniania: obarczanie odpowiedzialnością innych ludzi lub zdarzeń za sprawy, które poszły źle.

Oto, co przytrafiło się Marcie w Suwałkach: ,, Wyjechałam już parę mil za miasto, gdy spostrzegłam, że wskaźnik paliwa mruga na czerwono, a wiec niebawem skończy mi się benzyna. W całej okolicy nie było żadnej stacji. Od razu pomyślałam o swoim synu:>>Czy on zawsze musi wyjeździć cały bak? Dlaczego wczoraj, pożyczając samochód, nie zatankował? Wiedział, że będzie mi potrzebny. Jest taki bezmyślny. Dlaczego wiecznie mnie to spotyka?<<”

I tak właśnie Marta wciągnęła się w grę o obwinianie. Jak często postępujesz podobnie, szukając kogoś, kogo można oskarżyć o niefortunną sytuację, w której się znalazłeś? Obwinianie nie przynosi żadnych korzyści. Jeśli coś się stało, często nie można nic na to poradzić.

Ale kiedy nie potrafisz zaakceptować, że to już się stało, nie potrafisz również skupić się na tym, co dzieje się w obecnej chwili. Znalazłeś się w pułapce obwiniania.

,,Obecnością rzeczy przeszłych jest pamięć, obecnością rzeczy teraźniejszych jest dostrzeganie, obecnością rzeczy przyszłych- oczekiwanie. Dlatego wydało mi się, że czas nie jest niczym jak rozciągliwością. Lecz czego rozciągłością?- nie wiem. Zastanawiam się, czy nie jest on rozciągłością samego umysłu”. Św. Augustyn Wyznania, Księga XI, 20,26(przeł. Zygmunt Kubiak)

Jak wszystkie pułapki, pułapki umysłu biorą Cię przez zaskoczenie i trudno jest się z nich wydostać. Przez większość czasu ludzie pozostają  nieuważni i nie ma ich tu i teraz. Jednak, gdy raz uświadomisz sobie istnienie pułapek umysłu, zobaczysz, że można się z nich uwolnić.

Już samo to, że zdasz sobie sprawę, iż znalazłeś się w pułapce własnych myśli, będzie świadczyć o uważności. Wtedy masz szansę z niej wyjść.

 

Permalink do tego artykułu: http://justynaolowniuk.pl/jakie-sa-rodzaje-pulapek-umyslu

Dodaj komentarz

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com